- دژنراسیون ماکولا چیست؟
- علائم دژنراسیون ماکولا
- انواع دژنراسیون ماکولا و روش درمان هر نوع
- نوع بیماری خشک است یا مرطوب؟
- معاینه چشم و OCT چگونه انجام میشود؟
- تزریق داخل چشمی ضد VEGF چگونه انجام میشود؟
- فوتودینامیک‌تراپی (PDT) چه زمانی انجام میشود؟
- مکمل‌های AREDS2 برای نوع خشک
- هزینه درمان دژنراسیون ماکولا در ترکیه
- عوامل خطر و پیشگیری
- زندگی با کاهش بینایی ناشی از ماکولا
- بیماری‌های مرتبط شبکیه و درمان در ترکیه
- منابع
درمان دژنراسیون ماکولا در ترکیه (تباهی لکه زرد یا AMD) به نوع بیماری بستگی دارد: نوع مرطوب با تزریق داخل چشمی داروهای ضد VEGF و در برخی موارد فوتودینامیک‌تراپی کنترل میشود و نوع خشک در مرحله متوسط با مکمل‌های ویتامینی خاص کندتر پیش می‌رود. هزینه هر تزریق آواستین در ترکیه بهطور متوسط ۲۵۰ تا ۶۰۰ دلار است. این درمانها بیماری را کنترل می‌کنند و درمان قطعی نیستند.
دژنراسیون ماکولا چیست؟
دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) بیماری چشمی است که دید مرکزی را تار میکند و زمانی رخ می‌دهد که افزایش سن به ماکولا آسیب می‌زند؛ ماکولا بخشی از شبکیه است که دید دقیق و مستقیم به روبه‌رو را کنترل میکند. این بیماری از علل اصلی کاهش بینایی در سالمندان است. AMD باعث نابینایی کامل نمی‌شود و دید محیطی (کناری) را درگیر نمی‌کند، اما از دست رفتن دید مرکزی، دیدن چهره‌ها، مطالعه، رانندگی و کارهای ظریف را دشوار میکند.
نوع خشک در سه مرحله اولیه، متوسط و پیشرفته پیش می‌رود و معمولاً طی چند سال آهسته پیشرفت میکند. نوع مرطوب همیشه مرحله پیشرفته محسوب میشود و هر مرحله‌ای از نوع خشک ممکن است به نوع مرطوب تبدیل شود. بیماری ممکن است یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند.
علائم دژنراسیون ماکولا
علائم دژنراسیون ماکولا به مرحله بیماری بستگی دارد: مرحله اولیه نوع خشک هیچ علامتی ندارد و گاهی بیماری فقط در معاینه معمول چشم کشف میشود. با پیشرفت بیماری این علائم دیده میشود:
- تاری یا اعوجاج در مرکز دید؛ در مرحله متوسط ممکن است فقط تاری خفیف یا دشواری دیدن در نور کم وجود داشته باشد؛
- موج‌دار یا کج دیدن خطوط صاف، که علامت هشدار مرحله پیشرفته است و باید فوراً به چشم‌پزشک مراجعه کنید؛
- بزرگ‌تر شدن ناحیه تار و ایجاد نقاط خالی در مرکز دید؛
- کم‌رنگ‌تر دیدن رنگ‌ها و حساسیت به نور شدید؛
- دیدن نورهای چشمک‌زن یا گاهی دیدن چیزهایی که وجود ندارند (توهم بینایی).
AMD دردناک نیست و ظاهر چشم را تغییر نمی‌دهد. اگر بینایی ناگهان بدتر شد، سایه یا پرده تیره‌ای در میدان دید حرکت کرد یا چشم قرمز و دردناک شد، فوراً به پزشک مراجعه کنید؛ این علائم ممکن است نشانه بیماری‌های دیگری باشند که درمان فوری لازم دارند.
انواع دژنراسیون ماکولا و روش درمان هر نوع
| نوع | ویژگی | روش درمان |
|---|---|---|
| خشک (آتروفیک) | شایع‌تر، پیشرفت آهسته‌تر | در مرحله متوسط: مکمل‌های ویتامین و مواد معدنی خاص، اصلاح سبک زندگی، ابزارهای کمک‌بینایی |
| مرطوب (نئوواسکولار) | رشد عروق غیرطبیعی زیر شبکیه | تزریق داخل چشمی ضد VEGF (مانند آواستین یا آیلیا)؛ فوتودینامیک‌تراپی (تزریق + لیزر) |
برای نوع مرطوب دو روش وجود دارد: «Medicines called anti-VEGF drugs that the doctor injects in your eye» و «Photodynamic therapy (PDT), a combination of injections and laser treatment» — داروهای ضد VEGF که پزشک در چشم تزریق میکند و فوتودینامیک‌تراپی، ترکیبی از تزریق و لیزر.
— National Eye Institute (NEI)، Age-Related Macular Degeneration.
نوع بیماری خشک است یا مرطوب؟
تشخیص نوع بیماری با معاینه شبکیه، OCT (توموگرافی نوری) و در صورت نیاز آنژیوگرافی انجام میشود. این تفکیک اهمیت دارد، چون فقط نوع مرطوب با تزریق درمان میشود و برای مرحله پیشرفته نوع خشک در حال حاضر درمان مؤثری وجود ندارد.
معاینه چشم و OCT چگونه انجام میشود؟
چشم‌پزشک ابتدا با قطره، مردمک را گشاد میکند و سپس شبکیه و ماکولا را معاینه میکند؛ این معاینه ساده است. در آزمایش OCT، دستگاه مخصوصی از داخل چشم تصویر تهیه میکند. اگر در مرحله اولیه بیماری هستید، معاینه با مردمک گشاد دست‌کم سالی یک بار توصیه میشود تا تغییرات به‌موقع دیده شود. همراه داشتن نتایج OCT و معاینات قبلی در سفر به ترکیه، مقایسه روند بیماری را برای پزشک آسان‌تر میکند.
تزریق داخل چشمی ضد VEGF چگونه انجام میشود؟
تزریق ضد VEGF رایج‌ترین درمان نوع مرطوب است و بیشتر بیماران فقط همین درمان را دریافت می‌کنند. این داروها جلوی خونریزی و نشت عروق غیرطبیعی پشت چشم را می‌گیرند. مراحل تزریق:
- چشم با قطره بی‌حس میشود؛
- چشم برای پیشگیری از عفونت ضدعفونی میشود؛
- دارو با سوزن بسیار ظریفی داخل چشم تزریق میشود.
اثر این داروها کوتاه‌مدت است، بنابراین بیشتر بیماران به تزریق‌های مکرر نیاز دارند: در ابتدا معمولاً ماهی یک بار و پس از آن با فاصلهای که پزشک بر اساس پاسخ چشم تعیین میکند.
فوتودینامیک‌تراپی (PDT) چه زمانی انجام میشود؟
فوتودینامیک‌تراپی درمانی بسیار کمتر رایج برای نوع مرطوب است که پزشک گاهی همراه با تزریق ضد VEGF از آن استفاده میکند. در این روش:
- داروی حساس به نور (ورتپورفین) در بازو تزریق میشود؛
- چشم با قطره بی‌حس میشود و لنز تماسی مخصوصی برای هدایت لیزر روی آن قرار می‌گیرد؛
- لیزر روی عروق اضافی پشت چشم تابانده میشود تا دارو فعال شود و این عروق را از بین ببرد.
برخی بیماران به بیش از یک جلسه PDT نیاز دارند.
مکمل‌های AREDS2 برای نوع خشک
اگر در یک یا هر دو چشم مرحله متوسط نوع خشک دارید، مکمل‌های ویژه AREDS2 ممکن است از تبدیل آن به مرحله پیشرفته جلوگیری کنند؛ اگر فقط یک چشم در مرحله پیشرفته باشد، ممکن است پیشرفت بیماری را در چشم دیگر کند کنند. این مکمل‌ها مانع تبدیل مرحله اولیه به متوسط نمی‌شوند و اگر هر دو چشم در مرحله پیشرفته باشند احتمالاً کمکی نمی‌کنند.
| ترکیب AREDS2 | مقدار |
|---|---|
| ویتامین C | ۵۰۰ میلی‌گرم |
| ویتامین E | ۴۰۰ واحد بین‌المللی |
| مس (اکسید مس) | ۲ میلی‌گرم |
| روی | ۸۰ میلی‌گرم |
| لوتئین | ۱۰ میلی‌گرم |
| زآگزانتین | ۲ میلی‌گرم |
فرمول قدیمی‌تر (AREDS) بتاکاروتن دارد که خطر سرطان ریه را در افراد سیگاری یا کسانی که قبلاً سیگار می‌کشیدند افزایش می‌دهد؛ AREDS2 بتاکاروتن ندارد. این مکمل‌ها مقادیر بسیار بالایی ویتامین و مواد معدنی دارند و ممکن است بر گوارش و اثر داروهای دیگر تأثیر بگذارند، پس فقط با نظر پزشک مصرف شوند.
هزینه درمان دژنراسیون ماکولا در ترکیه
| خدمت | هزینه تقریبی (دلار) |
|---|---|
| هر تزریق آواستین (یک جلسه) | ۲۵۰ تا ۶۰۰ |
| پکیج شامل معاینه، OCT، ترانسفر و هتل | ۴۰۰ تا ۷۰۰ |
| داروهای دیگر ضد VEGF (آیلیا، لوسنتیس) | گران‌تر از آواستین |
درمان نوع مرطوب معمولاً به تزریق‌های دوره‌ای (مثلاً ماهی یک بار در ابتدای درمان) نیاز دارد؛ پس هزینه کل به تعداد تزریق‌ها بستگی دارد و باید برنامه ادامه تزریق‌ها پس از بازگشت از ترکیه از قبل مشخص شود.
عوامل خطر و پیشگیری
مهم‌ترین عامل خطر AMD افزایش سن است: بیماری معمولاً از دهه ۵۰ زندگی ظاهر میشود و احتمال آن پس از ۵۵ سالگی بیشتر است. عوامل خطر دیگر:
- سابقه خانوادگی AMD؛
- سیگار کشیدن؛
- فشار خون بالا و اضافه وزن؛
- سفیدپوست بودن؛
- ابتلای یک چشم به مرحله پیشرفته، که خطر درگیری چشم دیگر را بالا می‌برد.
شواهد نشان می‌دهد این عادت‌ها ممکن است خطر AMD را کم کنند یا کاهش بینایی را کندتر کنند: ترک سیگار، فعالیت بدنی منظم، کنترل فشار خون و کلسترول و مصرف سبزیجات برگ‌سبز و ماهی. چون مرحله اولیه علامتی ندارد، افراد در معرض خطر باید معاینات منظم چشم را بدون انتظار برای تغییر دید انجام دهند.
زندگی با کاهش بینایی ناشی از ماکولا
همه مبتلایان به مرحله پیشرفته نمی‌رسند، اما اگر دید مرکزی کاهش یابد، وسایل کمک‌بینایی (مانند ذره‌بین‌های مخصوص و نور مناسب) و خدمات توانبخشی بینایی کمک می‌کنند فرد استقلال و فعالیت روزانه خود را حفظ کند. پزشک متخصص همچنین می‌تواند درباره امکان شرکت در کارآزمایی‌های بالینی درمان‌های جدید راهنمایی کند.
بیماری‌های مرتبط شبکیه و درمان در ترکیه
تزریق ضد VEGF در بیماری‌های دیگر شبکیه هم کاربرد دارد. بیشتر بخوانید: درمان رتینوپاتی دیابتی در ترکیه، سوراخ ماکولا و جراحی آب مروارید فیکو در ترکیه.
نتیجه درمان برای هر بیمار متفاوت است و فقط چشم‌پزشک متخصص شبکیه پس از معاینه روش مناسب را تعیین میکند.
منابع
- National Eye Institute (NEI) — Age-Related Macular Degeneration، nei.nih.gov.
- National Eye Institute (NEI) — Treatments for Wet AMD (Advanced Neovascular AMD)، nei.nih.gov.
- National Eye Institute (NEI) — AREDS 2 Supplements for Age-Related Macular Degeneration، nei.nih.gov.
- NHS — Age-related macular degeneration (AMD): symptoms and treatments، nhs.uk.
نمای ته چشم با دروزن‌های زرد در ناحیه ماکولا، نشانه شاخص دژنراسیون ماکولا. عکس: Tmhlee، CC BY-SA 3.0، از ویکی‌مدیا کامنز.
